Skip to main content
search
Informacje

Położenie Gminy

By 16 listopada 201818 października, 2022No Comments
Print Friendly, PDF & Email

Ostatnia aktualizacja 18 października 2022 przez AO

Położenie gminy Zielonki

Gmina Zielonki leży w powiecie krakowskim; jest położona na północ od Krakowa, z którym bezpośrednio sąsiaduje. Zajmuje 48,6 km², w skład gminy Zielonki wchodzi 19 miejscowości. Liczba ludności wynosi 23 426 (stan na koniec 2021 roku), gmina Zielonki ma jedno z najwyższych sald migracji w Małopolsce – wg danych GUS w latach 2002-2021 liczba mieszkańców wzrosła o 64%.
Gmina Zielonki ma korzystne położenie i dobrą dostępność komunikacyjną: prowadzi tędy droga krajowa E7 Kraków – Warszawa oraz droga wojewódzką 794 Kraków – Skała – Wolbrom, a budowana właśnie Północna Obwodnica Krakowa (S52), w ponad połowie przebiega przez teren gminy. Do gminy Zielonki dojeżdża 19 aglomeracyjnych linii autobusowych krakowskiego MPK (w tym dwie linie przyspieszone i dwie nocne) – to najwięcej w Aglomeracji Krakowskiej.

Gmina Zielonki charakteryzuje się bardzo wysokim wskaźnikiem przedsiębiorczości – to 1661 podmiotów gospodarki w rejestrze REGON na 10 tys. ludności, przy wskaźniku dla Małopolski na poziomie 1250 oraz bardzo niską stopą bezrobocia – 2,5%, znacznie poniżej średniej dla województwa, która wynosi 5,3%. W gminie przeważają małe i średnie przedsiębiorstwa; funkcjonują firmy wielu branż, głównie usługowe. Na terenie gminy ulokowane są też Centralny Ośrodek Badania Odmian Roślin Uprawnych Stacja Doświadczalna Oceny Odmian w Węgrzcach oraz Stacja Doświadczalna krakowskiego Uniwersytetu Rolniczego w Garlicy Murowanej wraz z winnicą „Garlicki Lamus”; coraz rzadziej prowadzona jest przez małe gospodarstwa rodzinne produkcja warzywniczo-sadownicza oraz roślin ozdobnych – średnia powierzchnia gospodarstwa rolnego (wg ewidencji podatkowej) wynosi 1,24 ha. Pomimo, iż Zielonki są gminą wiejską, głównym źródłem utrzymania mieszkańców jest praca zawodowa w sąsiednim Krakowie lub w samej gminie, poza gospodarstwem rolnym.

Gmina Zielonki kładzie duży nacisk na ekologię – jest skanalizowana w ponad 90 proc., sieć kanalizacyjna gminy liczy ok. 250 km. Zielonki są jedną z gmin Małopolski, które przeznaczają największe środki na poprawę jakości powietrza: wymianę nieekologicznych pieców i dofinansowanie instalacji odnawialnych źródeł energii swoim mieszkańcom.
Zielonki mają jedną z najnowocześniejszych baz oświatowych w Małopolsce, są to 4 szkoły podstawowe, w tym trzy z przyszkolnymi basenami, do których uczęszcza 2,3 tys. uczniów. Gminna oświata charakteryzuje się też bardzo wysokim poziomem nauczania – uczniowie szkół z gminy Zielonki według danych GUS od lat osiągają najwyższe wyniki w Małopolsce z egzaminów zewnętrznych.

Większość terenu gminy Zielonki znajduje się w strefie chronionego krajobrazu, są to: Park Dolinki Krakowskie, Dłubniański Park Krajobrazowy oraz otulina Ojcowskiego Parku Narodowego. Po terenie gminy wytyczono 90 km szlaków rowerowych wiodących przez malowniczy, jurajski krajobraz, obok takich atrakcji jak: pierwsze od strony Krakowa Orle Gniazdo, czyli zamek w Korzkwi, pięć fortów Twierdzy Kraków czy zabytkowe kościoły. Mieszkańcom służą liczne tereny rekreacyjne, w każdej miejscowości gminy jest m.in. ogólnodostępny plac zabaw, w gminie są też dwie hale sportowe: w Zielonkach i Węgrzcach.

 

Przyszłość gminy Zielonki

Misję naszej gminy można ująć w słowach: zrównoważony rozwój ekonomiczny i cywilizacyjny wszystkich jej obszarów. Ten cel realizowany jest przez trzy podstawowe kierunki rozwoju: utrzymanie tempa rozwoju budownictwa mieszkaniowego, rozwój eksportowego i wydajnego rolnictwa oraz zapewnienie warunków dla rozwoju handlu i usług konsumpcyjnych, turystyki a także małej i średniej przedsiębiorczości.

 

Cechy fizyczno – geograficzne gminy Zielonki:

Budowa geologiczna
Teren gminy Zielonki leży w obrębie antyklinorium śląsko – krakowskiego, które graniczy z zapadliskiem przedkarpackim, za południową granicą gminy. Jego południowo – wschodnia część określana jest mianem Wyżyny Krakowskiej. Antyklinorium to, jest elementem w całości wypiętrzonym w stosunku do otoczenia. Można sobie je wyobrazić jako płytę, zapadającą z jednej strony ku wschodowi, w stronę Niecki Nidziańskiej i równocześnie zanurzającą się ku południowi pod Karpaty. Ta część Wyżyny Krakowskiej zbudowana jest z wapieni skalistych, ławicowych z krzemieniami oraz wapieni płytowych, które budują bardzo charakterystyczne dla dolinek podkrakowskich ostańce i skałki zboczowe, wyłaniające się spod warstwy glin lessowych i lessu. Dno doliny Prądnika wypełniają piaski i muły, a doliny – rzeczne piaski i żwiry rzeczne. Całą południową część gminy Zielonki, przykrywają iły, mułki, piaski i piaskowce mioceńskie oraz utworów czwartorzędowych w tym także pokrywy lessu. U wylotu Prądnika znajduje się duży stożek napływowy.

 

Rzeźba
Współczesna rzeźba obszaru krakowskiego jest wynikiem długiego, wieloetapowego rozwoju, którego początki sięgają schyłku kredy. Rzeźba ta jest wysoce urozmaicona i w dużym stopniu predysponowana budową geologiczną.
Nieco falista Wyżyna Krakowska pochylona jest wyraźnie ku południowemu wschodowi i rozcięta doliną Prądnika i jego dopływami na szereg półwyspowych wzgórz. Najwyższe wzniesienia znajdują się w północnej części w okolicach Grębynic (ok. 380 m.n.p.m.), a najniżej położona jest dolina strumienia Garliczka w Witkowicach (ok. 225 m. n. p. m.) Spośród nierównej miąższości płaszcza lessu odsłaniają się starsze utwory tylko w zboczach dolin. Są to osady górnej jury, środkowej i górnej kredy oraz miocenu.
Kotlina Krakowska jest płaska, wypełniona grubą warstwą czwartorzędowych piasków i żwirów, mających łącznie ponad 17 m miąższości. Piaski i żwiry tworzą duży stożek napływowy Prądnika osadzony bezpośrednio na iłach miocenu i przykryty drobnoziarnistymi brunatnymi piaskami. Granica pomiędzy kotliną, a wyżyną nie jest taka wyraźna, tylko w Witkowicach wyznacza ją stroma ściana. W pozostałych miejscach uważać można jako granicę strefę pomiędzy lessem przykrywającym wyżynę, a piaskami wypełniającymi kotlinę.
Zasadniczy wpływ na morfologię bez wątpienia wywarła tektonika uskokowa, ale również wyraźnie zaznacza się zależność morfologii od własności petrograficznych skał i ich odporności na wietrzenie. Lite wapienie, miejscami niewyraźnie uławicone, odporne na wietrzenie mechaniczne, zachowały się jako strome ścianki albo skałki. Zakwaszona woda wymywa w nich liczne groty wykorzystując spękania i uskoki. Całość okrywa nierównej grubości płat lessu osiągający 15 m miąższości. Woda wymywa w nim jary o charakterystycznych stromych zboczach. Less podścielony jest najczęściej piaszczystą gliną lub żwirami zawierającymi głazy północne (Bukowy 1956). Strumienie, które spływają z tego obszaru w kierunku SSE mają założenia tektoniczne. Szczególnie wyraźnie uskoki, które uwarunkowały bieg poszczególnych strumieni, znajdują się w dolinie Prądnika, Naramki i Garliczki. W miejscach przykrytych grubą warstwą plejstocenu, pojedyncze uskoki zaznaczają się bardzo słabo z wyjątkiem uskoków, które warunkowały bieg głównych strumieni oraz większego uskoku biegnącego przez Giebułtów, Januszowie i Garliczkę. Asymetryczność profilów zboczy tak charakterystyczna dla tej części wyżyny tłumaczona jest przeważnie czynnikami klimatycznymi oraz nierównomierną grubością lessu. W środkowym biegu Prądnika pomiędzy Januszowicami i Zielonkami, lewy brzeg doliny jest wyraźnie niższy od prawego i utworzony jest w dużej mierze z utworów kredy górnej, brzeg prawy zbudowany jest natomiast z wapieni ruraku.

 

Warunki glebowe
Występowanie utworów lessów i lessopodobych na prawie całym obszarze gminy sprawiło, że na tym podłożu wykształciły się gleby brunatne o bardzo wysokiej przydatności rolniczej. Obok nich występują także płatami rędziny, gleby ciężkie, o gorszych właściwościach retencyjnych, a w dnach dolin mady.
Na badanym obszarze dominują gleby III oraz II klasy bonitacyjnej, zajmujące odpowiednio ok. 60% i 25% powierzchni użytków rolnych i występują głównie na zboczach dolin o znacznym nachyleniu. Wśród użytków rolnych dominują grunty rolne zajmujące 72% powierzchni gminy (1991 r.) tj. 3512 ha. Większość gruntów ornych zalicza się do trzech kompleksów przydatności glebowo-rolniczej, pszennego dobrego i bardzo dobrego oraz pszennego wadliwego.

Tab. 1 Struktura klas gruntów w Gminie Zielonki 

Struktura klas gruntów (użytków rolnych) w gminie Zielonki

Klasa bonitacyjna

 I

 II

 III

 IIIa

 IIIb

 IV

 IVa

 IVb

 V

 VI

Ogółem użytków rolnych

Pow. geodezyjna użytków rolnych (ha)

 67

 1090

 132

 1781

 644

 88

 220

 73

 67

 18 

4180

Pow. geodezyjna użytków rolnych (%)

 1,6  

 26,1

 3,2

 42,6

 15,4

 2,1

 5,3

 1,7

 1,6  

 0,4

100

Źródło: Dane Urzędu Gminy Zielonki

 

Warunki klimatyczne
W okolicach Krakowa występują dwie krainy klimatyczne: umiarkowana ciepła (wyżyny) oraz kotlin. Niewielkie wzniesienia na wschód i zachód od Krakowa sprzyjają swobodnemu ruchowi mas powietrza. Teren ten znajduje się pod wpływem niżów i wyżów barycznych, przesuwających się zwykle z zachodu na wschód. Z zachodu napływa powietrze wilgotne, ciepłe zimą i chłodne latem. Ścieranie się tych mas powietrza powoduje, że okolice Krakowa mają zmienne warunki pogodowe. W okresie jesieni, zimy i przedwiośnia, wieją z południa wiatry fenowe – halny.

Zróżnicowanie warunków klimatycznych w obrębie gminy wynika z ukształtowania powierzchni terenu. Najkorzystniejsze warunki panują na wierzchowinach, gdzie średnie roczne temperatury wynoszą 7,5 0°C, natomiast na stokach o ekspozycji północnej 6,6 0°C, a w dnach dolin 6,2 0°C. Natomiast okres wegetacyjny trwa na tym terenie od 210 do 220 dni. Średnia roczna wilgotność względna powietrza wynosi 77-80%. Maksimum przypada na okres od listopada do lutego, a minimum w maju. Na terenie gminy znajduje się jeden posterunek opadowy, dla którego średnia roczna wartość opadów wynosi 665 mm.

 

Stosunki wodne
Gmina Zielonki położona jest głównie w dorzeczu rzeki Prądnik oraz niewielki jej obszar znajduje się w obrębie zlewni rzeki Dłubni. Obie te rzeki posiadają bieg prawie południkowy, płynąc z NNW na SSE i wpływają na obszarze Krakowa do Wisły.
W uszczelnionych i skrasowiałych wapieniach woda opadowa szybko i łatwo przenika w głąb, dlatego wody podziemne zalegają głęboko w skałach węglanowych, tworząc kilka poziomów i pięter wodonośnych. Najważniejszą rolę w kształtowaniu stosunków hydrologeologicznych odgrywa piętro wód jurajskich, mające także duże znaczenie gospodarcze i przyrodnicze.

Flora i fauna:

Świat roślinny

Największą powierzchnię na całej Wyżynie Krakowskiej zajmuje dziś ukształtowana przez człowieka roślinność synantropijna, na którą składają się przede wszystkim zbiorowiska pól uprawnych oraz towarzyszące osadom zbiorowiska ruderalne.

Szata leśna wyżyny jest interesująca, lecz silnie zniszczona przez człowieka. Lasy zachowały się głównie na zboczach dolin i wąwozów, w miejscach nie nadających się do rolniczego wykorzystania. Wierzchowinę pokrywają resztki lasów dębowo sosnowych. W dnach dolin znajdują się płaty olszyn i lasów łęgowych, a wzdłuż potoków zarośla wierzbowe. Strome i skaliste zbocza o wystawie południowej, tam gdzie las nie mógł się rozwinąć, pokrywają zarośla kserotermiczne. Natomiast na pionowych ściankach rozwinęły się murawy naskalne kserotermiczne. Bogate są również zbiorowiska mchów i porostów naskalnych, zróżnicowane w zależności od ekspozycji zboczy.

Duże bogactwo roślinności na terenie Wyżyny Krakowskiej sprawiło, iż powstał Ojcowski Park Narodowy, w otulinie, którego znajduje się gmina Zielonki. Również część gminy jest objęta ochroną w obrębie parków krajobrazowych: Dłubniańskiego oraz Dolinki Podkrakowskie.

 

Świat zwierzęcy
Na obszarze Wyżyny Krakowskiej najbardziej charakterystyczne i wartościowe faunistycznie fragmenty przyrody (doliny Prądnika i jego dopływów) chronione są obecnie rezerwatami Ojcowskiego Parku Narodowego. Poza granicami OPN znajdują się także podobne fragmenty przyrody, rozproszone jednak i izolowane na większym obszarze wierzchowinowo – dolinnym. Najbardziej charakterystycznym zjawiskiem jest występowanie, w niewielkiej odległości od siebie, gatunków reliktowych związanych z zaciemnionym, wilgotnym i chłodnym środowiska dna dolin oraz stoków północnej ekspozycji – z jednej strony oraz sucho – i ciepłolubnych mieszkańców skał i zboczy o wystawie południowej – z drugiej strony.

Autor tekstu pt. “Cechy fizyczno – geograficzne gminy Zielonki”: Maciej Trela

Literatura do tekstu pt. “Cechy fizyczno – geograficzne gminy Zielonki”

  1. Bukowy S., 1956 Geologia obszaru pomiędzy Krakowem a Korzkwią [w:] Biuletyn / Państwowy Instytut Geologiczny Warszawa
  2. Chełmnicki W., 2001 Źródła Wyżyny Krakowsko – Wieluńskiej i Miechowskiej IGIGP UJ Kraków
  3. Czeppe Z., 1972 Rzeźba Wyżyny Krakowsko – Wieluńskiej [w:] Studia ośrodka dokumentacji fizjograficznej PAN Kraków
  4. Drzal M., 1954 Morfologia dorzecza Prądnika [w:] Ochrona przyrody rocznik 22, Kraków
  5. Gaweł T. Zinkow J. 1986 Kraków i okolice, teren geograficznych i krajoznawczych wycieczek szkolnych, Warszawa
  6. German K., 2000 Fizycznogeograficzne regiony województwa Małopolskiego [w:] Folia Geographica series Geographica – Oeconomica Vol. XXXI – XXXII , 2000 -2001, 9 – 25
  7. Gradziński R., 1972 Przewodnik geologiczny po okolicach Krakowa. Warszawa 13 – 15
  8. Gradziński R. Gradziński M. Michalik S.,1994 Przyroda, Kraków
  9. Partyka J., 1990 Stosunki Wodne [w:] Jurajskie Parki Krajobrazowe, Kraków 11 – 12

 

Close Menu
 
29 stycznia 2023
Skip to content